عکس، وقتی تالاب می میرد
میزان سنج عکس، وقتی تالاب می میرد
تالاب ها از قدیمی ترین و با این وجود شکننده ترین زیست بوم های زمین اند؛ نه بطورکامل خشکی اند و نه تماماً آب. مرزهایی زنده که حیات در آنها به تعادل رسیده است. بر مبنای تعریف کنوانسیون رامسر، تالاب به محدوده ای از مرداب ها، گنداب ها، آبگیرها، دریاچه ها و سواحل کم عمق گفته می شود که بصورت دائمی یا فصلی با آب پوشیده شده اند؛ اما در زیست حقیقی انسان، تالاب چیزی فراتر از یک تعریف علمی است: تالاب، ضامن زیستن است. حتی شاید بتوان تالاب ها را به عنوان سلول های سیستم ایمنی زمین تصور کرد. وقتی تالاب زنده است، اقتصاد محلی نفس می کشد. صیادی، دامداری سنتی، کشاورزی پیرامونی و گردشگری بصورت پایدار جریان دارند. پرندگان مهاجر می آیند، آب تصفیه می شود، گردوغبار مهار می شود و اقلیم منطقه متعادل می ماند. تالاب زنده، سپری طبیعی در مقابل سیلاب هاست، فیلتر آلودگی های آب است، و پناهگاه تنوع زیستی. اما وقتی تالاب می میرد، مرگ فقط در آب اتفاق نمی افتد. خشکی تالاب یعنی فقر، بیکاری، مهاجرت اجباری، افزایش بیماریهای تنفسی، طوفان های گردوغبار و ریزگرد.
وضعیت تالاب ها در ایران را می شود به عنوان یک روند تدریجی و فرسایشی روایت کرد؛ روندی که از دهه های گذشته شروع شده و امروز به نقطه ای بحرانی رسیده است. ایران کشوری نیمه خشک و کم بارندگی است، اما تالاب ها در این اقلیم همواره نقش تنظیم کننده چرخه آب و حیات را داشته اند. تا چند دهه پیش، خیلی از تالاب های بزرگ کشور به واسطه رودخانه های دائمی، سیلاب های فصلی و دانش بومی بهره برداری از آب، زنده و پویا بودند و معیشت هزاران خانوار به صورت مستقیم یا غیرمستقیم به آنها وابسته بود. اما از دهه ۴۰ و بخصوص بعد از دهه ۷۰ شمسی، الگوی توسعه در ایران بتدریج بر مهار حداکثری آب استوار شد: سدسازی گسترده، انتقال آب بین حوضه ای، توسعه کشاورزی پرمصرف و برداشت بی رویه از آب های زیرزمینی. این سیاست ها، حق آبه طبیعی تالاب ها را قطع یا بشدت کم کرد.
تالاب هایی که حیات شان به تداوم جریان آب وابسته بود، ابتدا فصلی شدند، سپس کوچک تر و در نهایت به پهنه های خشک و ترک خورده تبدیل شدند. هم زمان با کاهش بارش ها، فشارهای ثانویه نیز تشدید شد؛ ورود فاضلاب های شهری و صنعتی، پساب های کشاورزی آلوده و تغییر کاربری اراضی پیرامونی. تالاب ها به جای آنکه به عنوان یک اکوسیستم زنده مدیریت شوند، به مخزن تخلیه مشکلات تبدیل شدند. نتیجه: افت شدید تنوع زیستی، نابودی زیستگاه پرندگان مهاجر و شروع چرخه ای از ریزگردها، بیماریهای تنفسی و فروپاشی معیشت محلی بود. امروز تالاب های ایران در وضعیت های متفاوتی قرار دارند؛ برخی هنوز با حداقل های حیاتی زنده اند، برخی در آستانه مرگ اند و برخی دیگر در عمل از نقشه محیط زیست کشور حذف شده اند. آن چه آینده این تالاب ها را تعیین می کند، نه صرفا میزان بارش، بلکه بازبینی در حکمرانی آب، بازگرداندن حق آبه های طبیعی و پذیرش این حقیقت است که تالاب ها هزینه ی اضافی توسعه نیستند، بلکه شرط بقای آن اند. روز جهانی تالاب ها سالیانه در تاریخ ۲ فوریه انجام می شود. هدف از برگزاری روز جهانی تالاب ها، افزایش آگاهی جهانی در مورد نقش حیاتی تالاب ها برای مردم و سیاره است. این روز در ۲ فوریه ۱۹۷۱ در شهر رامسر ایران و در کنوانسیون رامسر به امضا رسید.
به طور خلاصه، اما از دهه ۴۰ و به خصوص پس از دهه ۷۰ شمسی، الگوی توسعه در ایران رفته رفته بر مهار حداکثری آب استوار شد: سدسازی گسترده، انتقال آب بین حوضه ای، توسعه کشاورزی پرمصرف و برداشت بی رویه از آب های زیرزمینی. امروز تالاب های ایران در وضعیت های متفاوتی قرار دارند؛ برخی هنوز با حداقل های حیاتی زنده اند، برخی در آستانه مرگ اند و برخی دیگر در عمل از نقشه محیط زیست کشور حذف شده اند.
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
جدیدترین ترین مطالب مرتبط
نظرات کاربران در مورد این مطلب