طرح های انتقال بین حوضه ای بازی خطرناک با منابع آبی
به گزارش میزان سنج، دبیر تشکل های مردم نهاد محیط زیستی با انتقاد از سیاستهای توسعه ای و انتقال های بین حوضه ای اظهار داشت: اجرای پروژه های جدید بدون توجه به ملاحظات زیست محیطی می تواند منابع آبی را بالاتر از پیش تحت فشار قرار دهد.
به گزارش میزان سنج به نقل از خبرگزاری مشرق، بحران آب در کلان شهر های ایران خصوصاً تهران و کرج، بازهم یکی از جدی ترین چالش های کشور است و دبیر تشکل های مردم نهاد محیط زیستی باور دارد ریشه این وضعیت در سیاستهای توسعه ای ناصحیح و مهاجرت های گسترده ای است که از ابتدای دهه ۵۰ خورشیدی شروع شد و بار سنگینی بر دوش منابع آبی کشور گذاشت.
محمد الموتی اظهار نمود: در تهران بارگذاری های غلط و انتقال جمعیت گسترده هم برداشت بی رویه آب را تشدید کرده و هم فشار زیادی بر سد طالقان و حوضه آبریز سفیدرود وارد آورده است، در صورتیکه اساساً این منابع برای پشتیبانی از چنین مصرفی طراحی نشده اند.
از بزرگترین آبخوان یکپارچه تا کانون گرد و غبار وی با اشاره به پیشینه تاریخی مبحث توضیح داد: نزدیک به ۶۰ سال پیش، یعنی سال ۱۳۴۸ قسمتی از آب طالقان رود که از سرشاخه های رودخانه شاهرود در منطقه الموت سپس سفیدرود در استان گیلان به حساب می آید و از منابع آبی حوضه آبریز سفیدرود است، برای توسعه کشاورزی دشت قزوین اختصاص یافته بود. قرار بود دشت قزوین بعنوان بزرگ ترین آبخوان یکپارچه کشور تقویت شود و تأسیسات انحراف آب طالقان، در قالب سد انحرافی سنگبان و تونل زیاران و چند کانال و ایجاد شبکه آبیاری، قسمتی از آب به این دشت برسد.
دبیر تشکل های مردم نهاد محیط زیستی افزود: تقریباً در همان سال ها مطالعاتی برای ایجاد سد مخزنی با هدف ذخیره سیلاب های بهاره انجام شد ولی ساخت سد تا سال ۱۳۸۱ به تعویق افتاد. در این سال، ساخت این سد مخزنی آغاز شد و در سال ۱۳۸۵ به بهره برداری رسید اما طی دهه های ۷۰ و ۸۰، غوغای طرح های انتقال آب بین حوضه ای بود ازاین رو «تأمین آب آشامیدنی شهر های تهران و کرج» به اهداف این سد افزوده شد. بعبارت دیگر ساخت این سد، در قالب پدافند غیرعامل برای مساعدت با تأمین شرب تهران و کرج با عنایت به چشم انداز افزایش جمعیت آنها طراحی و اجرا شد.
بگفته الموتی، از مجموع ۴۲۰ میلیون مترمکعب ظرفیت مخزن سد طالقان، حدود ۳۳۰ میلیون مترمکعب حجم مفید قابل استفاده می باشد که قسمتی از آن باید به دشت قزوین می رسید. در دهه ۸۰ با اجرای طرح خط انتقال از سد طالقان، حدود ۱۵۰ میلیون مترمکعب آب بعنوان حقآبه مصارف شهری درنظر گرفته شد اما در عمل این حقآبه بتدریج کاهش پیدا کرد و حتی ۶۰ میلیون مترمکعبی که برای آبیاری و تغذیه مصنوعی دشت قزوین پیشبینی شده بود هم به علل مختلفی به مقصد نرسید، ضمن این که به علت فشار ناشی از جمعیت رو به افزایش پایتخت و کرج چانه زنی استان قزوین در طول یک دهه اخیر معطوف به بازیابی حق آبه قانونی دشت قزوین و قسمتی از شرب در چند شهر این استان شد.
وضعیت فعلی: تداوم راه اندازی تونل بدون مجوز محیط زیستی وی در ادامه اظهار نمود: حالا تونل و کانال انتقال دوم درحال راه اندازی است، در صورتیکه این پروژه، بدون مجوز ارزیابی محیط زیستی درحال اجراست و خلاف سیاستهای کلی و قوانین برنامه های پنج ساله کشور است. همین روند سبب شده دشت قزوین به شدت صدمه پذیر شود.
یکی از بزرگترین فرونشست های ایران اینجاست الموتی با اشاره به برداشت بی رویه از منابع زیرزمینی اظهار داشت: طی دو دهه گذشته برداشت گسترده آب های زیرزمینی، دشت قزوین را به یکی از کانون های بحرانی کشور تبدیل نموده است. در منطقه فتح آباد شاهد یکی از بزرگ ترین فرونشست های ایران هستیم همین طور تالاب اله آباد به علت برداشت های بالادست و اجرای پروژه زهکشی، خشک شده و الان به بزرگ ترین کانون گرد و غبار در غرب کرج و تهران بدل شده است.
این کارشناس افزود: حتی انتقال آب از سد طالقان هم پاسخگوی نیازها نخواهد بود. وقتی این اطمینان داده می شود که آب آشامیدنی از هر طریقی تأمین خواهد شد، مصرف بازهم بالا باقی می ماند.
انتقال آب از شاهرود صدمه زاست؛ پیشبینی خشکیدگی و فشار بر خزر الموتی در رابطه با طرح های جبرانی اظهار داشت: حالا صحبت از انتقال ۱۰۰ میلیون مترمکعب آب از شاهرود در منطقه الموت به دشت قزوین است؛ آبی که اصولاً حقآبه استان گیلان و رودخانه سفیدرود است و بخش عمده کشاورزی و معیشت مردم منطقه الموت را تأمین می کند و خود آن منطقه در وضعیت بسیار بغرنجی در حوزه تأمین آب آشامیدنی و کشاورزی است. اجرای این طرح قطعا باعث خشکیدگی الموت، پایین دست شاهرود و سفیدرود خواهد شد و در نهایت فشار جدی به دریای خزر وارد میکند. قطعا این ایده، یک خطای بزرگ و اقدامی برخلاف قانون است که تبعات بسیار خطرناک و جدی محیط زیستی، اجتماعی و حتی امنیتی خواهد داشت.
پروژه برای مردم یا برنامه بازاریابی کلان برای بعضی مجموعه ها ؟ به اعتقاد وی، آن چه امروز درحال وقوع است، نوعی بازی با منابع آبی کشور است. این پروژه ها بالاتر از آن که به نفع مردم باشد، یک جریان بده و بستان سودآور را برای بعضی مجموعه ها ایجاد کرده است که پشت آن، یک برنامه بازاریابی کلان منابع آبی است. طی سه دهه اخیر، از این دست بازاریابی ها برای توجیه پروژه هایی که عدم لزوم بسیاری از آنها امروز مشخص شده است، به وفور داشته ایم.
از این بازی ویرانگر دست بکشیم! ////دبیر تشکل های مردم نهاد محیط زیستی در ادامه اظهار داشت: منابع مالی کشور و دارایی عمومی مردم، در جاهایی هزینه شد که نه فقط نتیجه کارایی نداشت، بلکه به خیلی از منابع پایه کشور هم صدمه رسانده است. یک جریان دو سر باخت برای دولت و مردم که البته برنده خودش را داشته است. باید توجه داشت که این تکنیک های سازه محور عمدتا پاسخگوی نیازها نیست و سبک مدیریت و حتی سبک زندگی در ایران نیازمند بازبینی اساسی است. باید تصمیمات سختی بگیریم و از این بازی ویرانگر دست بکشیم.
چشم اندازی برای انتقال آب نیست این فعال محیط زیست با تکیه بر این که ظرفیت انتقال آب در کشور به پایان رسیده است و عملا دیگر آبی وجود ندارد که بتوان با انتقال آن مشکل کم آبی را حل کرد، افزود: طرح انتقال آب از سد طالقان هم صرفا یک راهکار موقت است و نمی تواند نیازهای پایتخت را بطور پایدار تأمین کند. متاسفانه در هیاهوی مسایل کلان پایتخت و عناوینی که به امنیت ملی گره خورده، این واقعیت ها کمتر مورد توجه قرار می گیرد و عملا صدای هشدارها گم می شود. حتی اگر امروز این انتقال ها صورت گیرد، سال آینده باردیگر با بحران کم آبی روبه رو خواهیم شد، چونکه این آب ها هم کفاف نیاز رو به رشد جمعیت و مصرف را نخواهد داد. مسئولان و شهروندان تهران باید نسبت به این مورد حساس باشند که ادامه این مسیر ممکن نیست.
تغییر الگوی مصرف در شهر های پرجمعیت اثرگذار است الموتی با اعلان اینکه تغییرات جدی در سبک زندگی و مدیریت آبرسانی ضروریست، اظهار نمود: اصلاح الگوی مصرف خانگی در تهران و کرج بطور اثرگذار خواهد بود. بطور مثال اگر هر خانوار تنها پنج لیتر در شبانه روز کمتر مصرف کند، با عنایت به تراکم جمعیتی این دو شهر، کاهش بزرگی در مجموع رقم خواهد خورد.
این فعال محیط زیست، نباید تصور کرد که همه مشکلات با صرفه جویی خانگی حل می شود. چنین نگاهی بیشتر در خدمت کسانی است که پروژه های انتقال آب را دنبال می کنند. آنها صرفه جویی را کوچک جلوه می دهند تا اجرای طرح های پرهزینه و سودآور خویش را توجیه کنند.
چگونه تلاش شهروندان برای اصلاح مصرف خنثی می شود؟ دبیر شبکه تشکل های مردم نهاد محیط زیست و منابع طبیعی کشور با اشاره به بعضی تناقض های موجود اظهار داشت: حتی اگر ۱۰ درصد مصرف خانگی اصلاح گردد، در همان حال شاهد آبیاری عجیب فضای سبز شهری هستیم. چنین اقداماتی عملا تلاش مردم را خنثی می کند. علاوه بر این، فشار مضاعفی هم بر آب های زیرزمینی وارد می شود تا نیازهایی مانند توسعه فضای سبز غیرضروری تهران تأمین شود؛ فضایی که می توانست با الگوهای کم آب بر جایگزین شود.
وی تاکید کرد: در صورتیکه برای پروژه های انتقال آب هزاران میلیارد تومان هزینه می شود، برای اصلاح شبکه فرسوده آب و فاضلاب سرمایه گذاری اندکی صورت می گیرد. دلیل آن روشن است؛ چرخه اقتصادی پروژه های انتقال بسیار سودآورتر است.
الموتی در آخر اظهار داشت: وزارت نیرو امروز بالاتر از آن که متولی مدیریت پایدار آب باشد، به نهادی درآمدزا از محل فروش آب تبدیل گشته است. در صورتیکه بخش بزرگی از آب مصرفی بعد از استفاده می توانست باردیگر به سفره های زیرزمینی بازگردد، حالا به علت جمع آوری و فروش فاضلاب، همین امکان هم از بین رفته است، یعنی حتی مدل مدیریت منابع آبی که در بیشتر کشورهای دنیا با عنوان بازچرخانی اجرا می شود و مورد تأیید هم هست، در اینجا به علت بی توجهی به پرداخت حق آبه های ضروری، خودش به یک چالش جدید تبدیل گشته است. این روند در طولانی مدت خطری جدی برای آینده منابع آبی کشور خواهد بود.
بطور خلاصه در دهه ۸۰ با اجرای طرح خط انتقال از سد طالقان، حدود ۱۵۰ میلیون مترمکعب آب به عنوان حقآبه مصارف شهری دیده شد اما در عمل این حقآبه رفته رفته کاهش پیدا کرد و حتی ۶۰ میلیون مترمکعبی که برای آبیاری و تغذیه مصنوعی دشت قزوین پیشبینی شده بود هم به علل مختلفی به مقصد نرسید، ضمن اینکه به سبب فشار ناشی از جمعیت رو به افزایش پایتخت و کرج چانه زنی استان قزوین در طول یک دهه اخیر معطوف به بازیابی حق آبه قانونی دشت قزوین و قسمتی از شرب در چند شهر این استان شد.
وضعیت فعلی: ادامه راه اندازی تونل بدون مجوز محیط زیستی وی در ادامه اظهار داشت: حالا تونل و کانال انتقال دوم در حال راه اندازی است، در صورتی که این پروژه، بدون مجوز ارزیابی محیط زیستی درحال اجرا می باشد و خلاف سیاست های کلی و قوانین برنامه های پنج ساله کشور است. وقتی این اطمینان داده می شود که آب شرب از هر طریقی تامین خواهد شد، مصرف بازهم بالا باقی می ماند.
انتقال آب از شاهرود لطمه زاست؛ پیشبینی خشکیدگی و فشار بر خزر الموتی در ارتباط با طرح های جبرانی عنوان کرد: حالا صحبت از انتقال ۱۰۰ میلیون مترمکعب آب از شاهرود در منطقه الموت به دشت قزوین است؛ آبی که در اصل حقآبه استان گیلان و رودخانه سفیدرود است و بخش عمده کشاورزی و معیشت مردم منطقه الموت را تامین می کند و خود آن منطقه در وضعیت بسیار بغرنجی در حوزه تامین آب شرب و کشاورزی است. باید توجه داشت که این روشهای فنی سازه محور عمدتاً پاسخگوی نیازها نیست و سبک مدیریت و حتی سبک زندگی در ایران نیازمند بازنگری اساسی است.
منبع: میزان سنج
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
جدیدترین ترین مطالب مرتبط
نظرات کاربران در مورد این مطلب